---
title: "Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο το πρόσωπο: σημασία και προέλευση | eipane.com"
description: "Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο το πρόσωπο. Η αλληλοβοήθεια επιτρέπει στους ανθρώπους να πετύχουν περισσότερα από όσα μόνοι τους."
url: https://eipane.com/to-ena-cheri-nivei-t-allo-kai-ta-dyo-to-prosopo/
language: el
publisher: "SYMBOLS HOUSE OF BRANDS Ο.Ε."
license: "CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/) for the original explanations; credit eipane.com with a link"
---

Παροιμία [Σχέσεις](https://eipane.com/thematikes/scheseis/) Αρχείο #053

# «Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο το πρόσωπο»

[Ελληνική παροιμία](https://eipane.com/poios-to-eipe/elliniki-paroimia/)

Σημασία & προέλευση · Καταχώριση: 28.10.2026

Με γραπτή καταγραφή του 1867

Επιμέλεια αρχείου: [είπανε](https://eipane.com/syntaktiki-taytotita/) · Ενημέρωση: 11.11.2026

## Τι σημαίνει;

Η αλληλοβοήθεια επιτρέπει στους ανθρώπους να πετύχουν περισσότερα από όσα μόνοι τους.

## Από πού προέρχεται;

Το πλύσιμο των χεριών και του προσώπου προσφέρει μια οικεία εικόνα αμοιβαίας συνεισφοράς.

**Ελληνική λαϊκή παράδοση.** Παραδοσιακή χρήση. Ο πρώτος δημιουργός και η πρώτη εμφάνιση δεν είναι γνωστοί· η παλαιότερη γραπτή καταγραφή που βρέθηκε (1867) δίνεται παρακάτω.

**Πρώτη γνωστή καταγραφή.** Καταγράφεται ήδη το 1867, στη β΄ έκδοση της συλλογής «Παροιμίαι δημώδεις» του Ι. Βενιζέλου (Ερμούπολις, σ. 310, αρ. Τ 363), με τη διατύπωση «Τὸ 'να χέρι νίβει τ' ἄλλο, καὶ τὰ δυὸ τὸ πρόσωπο». Είναι η παλαιότερη καταγραφή που έχει εντοπίσει το eipane. Δείχνει ότι η φράση ήταν ήδη σε χρήση τότε· δεν δείχνει πού ή πότε γεννήθηκε. Παλαιότερες εκδόσεις της συλλογής δεν έχουν ελεγχθεί ακόμη.

**Πηγές**

1. Ι. Βενιζέλος, «Παροιμίαι δημώδεις», β΄ έκδοση, Ερμούπολις 1867, σ. 310, αρ. Τ 363. [Η σελίδα στο Internet Archive ↗](https://archive.org/details/paroimiaidmdeis00venigoog/page/n337/mode/1up)

Έλεγχος πηγών: 11.11.2026

## Πώς τη χρησιμοποιούμε;

> «Εσύ θα οργανώσεις τα έγγραφα κι εγώ τις συναντήσεις. Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο.»

> «Η μία γειτόνισσα κρατάει τα παιδιά, η άλλη μαγειρεύει για όλους. Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο το πρόσωπο.»

> «— Θα με βοηθήσεις στα μαθηματικά κι εγώ θα σε βοηθήσω στα αγγλικά; — Σύμφωνοι. Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο το πρόσωπο.»

## Πώς αλλιώς λέγεται;

- Ένα χέρι νίβει τ' άλλο και τα δυο το πρόσωπο.

## Σημειώσεις & αναφορές.

**Νόημα:** Αλληλοβοήθεια

## Θέματα & συλλογές.

- [Σχέσεις](https://eipane.com/thematikes/scheseis/)
- [Κι άλλες ελληνικές παροιμίες](https://eipane.com/sylloges/ellinikes-laikes-paroimies/)

**Για την τεκμηρίωση**

Η καταγραφή προέρχεται από τη συλλογή του eipan, ενημέρωση 29.10.2026. Η προσωπική απόδοση και οι ετυμολογικές εξηγήσεις του υλικού διακρίνονται από την επαληθευμένη πρωτογενή μαρτυρία. [Πώς δουλεύουμε ↗](https://eipane.com/methodologia/)

**Ξέρεις μια παροιμία ή φράση που λείπει;**

Στείλ’ τη στην επιμέλεια: κάθε πρόταση ελέγχεται πριν δημοσιευτεί.

[Πρότεινε ένα είπαν](https://eipane.com/symmetoxi/proteine/)

### Σε αυτή τη σελίδα

Τι σημαίνει Προέλευση & ιστορία Παράδειγμα χρήσης Άλλες διατυπώσεις Θέματα, ονόματα & συλλογές Παραδείγματα αναγνωστών Σχόλια

**Πρόσθεσε σημείωση**

[Τοπική παραλλαγή, χρήση ή άλλη σημασία ↗](https://eipane.com/symmetoxi/simeiosi/?slug=to-ena-cheri-nivei-t-allo-kai-ta-dyo-to-prosopo)

[Πρότεινε διόρθωση ↗](https://eipane.com/diorthoseis/?slug=to-ena-cheri-nivei-t-allo-kai-ta-dyo-to-prosopo)

## Συνέχισε να διαβάζεις.

[Όλες οι φράσεις: Σχέσεις ↗](https://eipane.com/thematikes/scheseis/)

- [Δεν είναι όλα τα δάχτυλα ίδια](https://eipane.com/den-einai-ola-ta-dachtyla-idia/): Οι άνθρωποι δεν έχουν όλοι τις ίδιες ικανότητες, ανάγκες ή ιδιότητες.
- [Από πού κρατάει η σκούφια σου](https://eipane.com/apo-poy-krataei-i-skoyfia-soy/): Ρωτάμε από ποιον τόπο ή από ποια οικογένεια κατάγεται κάποιος.
- [Το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει](https://eipane.com/to-milo-kato-apo-ti-milia-tha-pesei/): Τα παιδιά συχνά παρουσιάζουν ομοιότητες με τους γονείς τους σε συνήθειες ή χαρακτηριστικά.

Πηγή: [https://eipane.com/to-ena-cheri-nivei-t-allo-kai-ta-dyo-to-prosopo/](https://eipane.com/to-ena-cheri-nivei-t-allo-kai-ta-dyo-to-prosopo/) · CC BY 4.0, με αναφορά στο eipane.com